Mekke’de bir umre kapısının önünde, otuzlu yaşlarında bir adam telefonunu çıkarıp ekranına bakıyor. Vizesi de, kaldığı yer de, şehir içinde bineceği tren de aynı uygulamada — Nusuk’ta. Birkaç yıl önce haftalar süren, kuyruklarda ve evrak yığınlarında geçen bir hazırlık, şimdi avucunun içine sığmış.

Bu küçük sahne, aslında çok daha büyük bir hareketin tek bir karesi. Dünyanın dört bir yanındaki kardeşlerimiz her geçen yıl daha çok yola çıkıyor, daha çok birbirini ziyaret ediyor. Ve onları karşılayan coğrafyalar bu akışa hazırlanıyor.

Rakamın arkasındaki yön

Önce bir sayı, çünkü ölçeği o anlatıyor: gezgin kardeşlerimizin yurt dışı seyahatlerine harcadığı para 2024’te 249 milyar dolara ulaştı. Bir yıl önce bu rakam 217 milyardı; yani tek senede neredeyse yüzde on beş bir artış. Bu işi izleyen bir rapor, 2029’a gelindiğinde rakamın 424 milyar dolara çıkacağını öngörüyor.

Ama rakam tek başına bir pano. Asıl mesele, o paranın gittiği yer ve açtığı yol. Bugün en kalabalık gezgin akışı Suudi Arabistan, Malezya ve Birleşik Arap Emirlikleri üçgeninden çıkıyor. Kuala Lumpur havalimanında bir geçiş salonunun köşesinde küçük bir mescit, gün boyu dolup boşalıyor; uçağını bekleyen bir aile orada namazını kılıp yoluna devam ediyor. Bu, oranın gezgine bakışını anlatan sade bir ayrıntı.

Buralardan yola çıkan kardeşlerimiz, eskiden ya çok az seçeneği olan ya da hiç düşünmedikleri yeni duraklara doğru dağılıyor. Helal dostu otelin, namaz alanı ayrılmış havalimanının, alkolsüz bir tatil köyünün artık istisna değil beklenti olduğu bir çağ bu. Bir tatilin orta yerinde ezan vaktini, helal sofrayı, mahremi gözeten bir köşeyi aramak zorunda kalmamak — küçük gibi duran ama gönlü rahatlatan bir şey.

İşin güzel yanı şu: yatırım da bu beklentinin peşinden gidiyor. Körfez’in sermayesi son yıllarda yüzünü Afrika’ya ve Arap coğrafyasına dönmüş durumda. Tatil köyleri, oteller, sahil yerleşkeleri — milyarlarca dolarlık projeler, daha önce turizm haritasında küçük birer nokta olan yerleri büyütüyor.

Mısır’ın sahilinden Zanzibar’ın adasına

Bu yatırımın en somut iki adresi Mısır ve Zanzibar. Mısır’ın Kızıldeniz kıyısı, hem yakın coğrafyadan hem de uzaktan gelen kardeşlerimiz için yeniden şekilleniyor; tarihiyle, sıcak deniziyle, tanıdık bir mutfakla karşılayan bir durak. Sahile yeni açılan bir tesisin terasında, akşamüstü çay içen bir aile düşünün: çocuklar denizden yeni çıkmış, sofrada hurma ve çay var, az ötede bir köşe namaz için ayrılmış. Birkaç yıl önce böyle bir köşeyi aramak gerekiyordu; şimdi orada hazır duruyor.

Zanzibar ise Doğu Afrika’nın o eski ticaret adası — yüzyıllar boyunca tüccarların, âlimlerin, denizcilerin uğrağı olmuş bu ada şimdi yeni misafirhaneleriyle aynı kapıyı bir kez daha aralıyor. Adaya İslam, daha ilk yüzyıllarda Hint Okyanusu’nu aşan tüccarlarla gelmiş; Stone Town’ın dar sokaklarında bu uzun hafıza hâlâ duruyor.

Zanzibar’ın taş sokaklarında yürüyen biri, oranın hikâyesinin dün başlamadığını hemen anlar. Adanın camileri, ahşap oymalı kapıları, baharat kokan çarşısı — hepsi o asırlık kardeşlik trafiğinin izi. Sabah çarşıda karanfil ve tarçın kokusu, öğle ezanıyla birlikte kepenklerin yavaşlaması, akşam deniz kenarında toplanan insanlar. Bugün o trafiğe yeni bir kuşak ekleniyor: çocuğuyla gelen genç bir aile, ada havasını merak eden bir öğrenci, dedelerinin geçtiği yolu görmek isteyen biri.

Batı Afrika tarafında ise Senegal kendi sahnesini kuruyor. Başkent Dakar, 2026’da büyük uluslararası organizasyonlara ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor; bunların en görünürü gençlik sporlarının dünya buluşması. Böyle bir buluşma sadece sporcuları değil, dünyanın dört bir yanından misafiri de getiriyor — ve bir şehrin kendini misafire açması demek, otelinden ulaşımına, sokağından sofrasına kadar hazırlanması demek. Dakar bu hazırlığın içinde.

Yolun kolaylaşması

Bütün bu yeni duraklar bir tarafta dururken, yolun kendisi de değişiyor. Mekke ve Medine yolculuğu, yani milyonlarca kardeşimizin ömründe en az bir kez çıkmayı umduğu yol, belki de bu değişimin en çarpıcı yaşandığı yer.

Suudi Arabistan’ın umre altyapısı artık baştan sona dijital. Az önceki adamın telefonundaki Nusuk uygulaması, vize başvurusundan konaklamaya, ulaşım rezervasyonundan ödemeye kadar her şeyi tek çatı altında topluyor. İçinde bir dijital cüzdan var; yapay zekâ destekli bir sistem, gelen misafiri uçaktan trene en uygun şekilde yönlendiriyor. Yani kutsal topraklara gitmek isteyen biri, yolun yorgunluğunu değil, niyetini düşünebilsin diye kurulmuş bir düzen.

Bu kolaylığın görünmeyen tarafı milyonları kapsıyor. Bir uygulama, bir tren hattı, bir havalimanı terminali — bunlar tek bir kişiye değil, her sene yüz binlerce hacı ve umre yolcusuna aynı anda dokunuyor. Küçük bir iyileştirme, kat kat çoğalarak büyük bir rahatlığa dönüşüyor.

Buradan oraya, bir yakına gider gibi

Türkiye’den bakan bir okur için bütün bunların tanıdık bir tarafı var. Çoğumuz gönlünde bir Mekke yolu, bir Medine özlemi taşır. Şimdi o yolun yanına Zanzibar’ın baharatlı çarşısı, Dakar’ın genç meydanı, Mısır’ın sıcak kıyısı ekleniyor — uzak isimler değil, kardeşlerimizin yaşadığı yerler. Bir zamanlar atlasta parmakla gösterilen bu yerler, bugün gidilebilir, görülebilir, dokunulabilir hale geliyor; bir akrabanın kapısını çalmak kadar mümkün.

Bir sektör raporunun soğuk diliyle “Müslüman seyahat pazarı büyüyor” denen şeyin altında, aslında çok daha sıcak bir gerçek var: kardeşini ziyaret etmek her geçen yıl kolaylaşıyor. Yıllar önce bir kıtanın öbür ucundaki bir şehre gitmek hayal gibi gelirken, bugün o şehir telefonun ekranında, bir uçuşun ötesinde duruyor.

Mekke’deki o adam umresini tamamlayıp memleketine döndüğünde, anlatacağı şey muhtemelen uygulamanın ne kadar pratik olduğu değil. Yolda tanıştığı, başka bir dilde konuşan ama aynı safta durduğu kardeşi olacak. Harita genişledikçe büyüyen de bu zaten: mesafe değil, tanıdık yüzlerin sayısı.

Kaynak: Salaam Gateway / State of the Global Islamic Economy 2025/26, 8 Haziran 2026